Schola Maastricht
De Basiliek van Onze Lieve Vrouw 'Sterre der
Zee" te Maastricht is de informele "thuisbasis" van de Schola Maastricht.
De Schola Maastricht bestaat
uit acht beroepsmusici, die zich tijdens en na hun conservatoriumopleiding vanuit hun
eigen discipline (zang, koordirectie, orgel, schoolmuziek en muziektheorie)
gespecialiseerd hebben in het Gregoriaans. Onder supervisie van Alphons Kurris werd de
Schola Maastricht in 1994 opgericht. De leden volgden gedurende vier jaar aan het
Maastrichts Conservatorium bij Kurris een post-conservatoriale opleiding Gregoriaans.
Gedurende deze cursus werden gastcolleges gegeven door de specialisten Godehard Joppich,
Johannes Berchmans Göschl en Kees Pouderoijen op specifieke deelgebieden als retorica,
articulatieprincipes en modaliteit.
De Schola
Maastricht baseert zich in zijn semiologische interpretatie met name op de handschriften
van St.Gallen en Metz uit de tiende eeuw. De melodische reconstructies zijn ontleend aan
de handschriften van Beneventum en Albi. Radio- en televisieopnames werden op
verschillende locaties gemaakt door KRO, VPRO, NCRV en Omroep Limburg. De Schola
Maastricht nam met succes deel aan de gregoriaans festivals in Saintes (F) en in Watou
(B).
Dr. Alphons Kurris (1935)
studeerde te Rome aan het Pontificio Instituto di Musica Sacra bij prof. Eugene Cardine,
monnik van Solesmes en grondlegger van de semiologische wetenschap. Hij promoveerde op het
neumenschrift van Codex Angelica (Bologna, elfde eeuw) en geldt als specialist van dit
handschrift. Kurris is tevens docent Gregoriaans en kerkmuziek aan het Maastrichts
Conservatorium, bestuurslid van de St. Gregoriusvereniging en vice-president van de
AISCgre (Associazione Internazionale Sudi di Canto gregoriano).
CD Middeleeuwse Vespers van Sint Servaas in Maastricht
Bij de inname van de stad Maastricht, op 4
november 1794, door de Franse generaal Kléber, kwam er een abrupt einde aan het Ancien
Régime. Na de inlijving bij Frankrijk werd in het departement Meuse-Inférieure
(Nedermaas), dat Maastricht als hoofdplaats kreeg, de Franse wetgeving ingevoerd.
Tengevolge daarvan werden alle kerkelijke instellingen, kapittels en kloosters opgeheven,
en hun bezittingen door de Franse staat in beslag genomen. Daartoe behoorden ook de
archieven en de bibliotheken. Slechts enkele fragmentarische deelbestanden bleven bewaard,
en het overgrote gedeelte werd als oud papier verkocht. Dit lot trof ook de
Sint-Servaaskerk van Maastricht. Van het kapittelarchief, van de bibliotheek en van de
grote collectie liturgische handschriften bleven slechts enkele povere restanten bewaard,
toen het archief, volgens de eigen opgave van de preposés au triage, voor meer dan
95 % vernietigd werd, waarbij met name liturgische handschriften, theologische werken en
correspondentie, die men beschouwde als nutteloos en van nul en gener waarde, het moesten
ontgelden. Het gespaard gebleven archief berust heden bij het Rijksarchief in Limburg, te
Maastricht.
Gelukkig werden toch enkele liturgische
handschriften van de Sint-Servaaskerk gered. Deze zijn langs allerlei onwaarschijnlijke
omwegen tot ons gekomen, en maken onderzoek naar de middeleeuwse liturgie in de
Sint-Servaaskerk mogelijk. Het bleek met name mogelijk de Eerste Vespers van het hoogfeest
van Sint Servaas (13 mei) volledig te reconstrueren, d.w.z. niet alleen de orde van
dienst en de teksten te achterhalen (hetgeen bij liturgisch-historisch onderzoek doorgaans
weinig problemen oplevert), maar ook de muzieknotaties van alle onderdelen van de Eerste
Vespers, bijna alle in laat-middeleeuwse handschriften. Het bleek dus mogelijk de
Servaasvespers te zingen.
Ook al zijn de Servaas-Vespers pas uit
laat-middeleeuwse handschriften bekend, ze zijn in ieder geval, zowel de teksten als de
melodieën, vele eeuwen ouder. De monnik Jocundus, die circa 1080 de eerste grote
Servaaslegende schreef, citeert in zijn werk het merendeel van de antifonen en de hymnen
uit de Servaasliturgie, soms zelfs in de liturgische volgorde. Deze citaten bewijzen dat
het Servaasofficie, en met name de Eerste Vespers (die op deze cd gezongen worden), in
ieder geval op het einde van de elfde eeuw al vastlagen. Maar ook twee auteurs uit de
tiende eeuw, namelijk de monnik Heriger die rond 980 een geschiedenis van het bisdom Luik
schrijft, en bisschop Radboud van Trier (883-915), die een preek over Sint Servaas houdt,
citeren teksten uit het Servaasofficie, één keer zelfs in de liturgische volgorde. Niet
alleen door tekst-kritisch onderzoek, maar ook door literair-historisch onderzoek naar de
ontwikkeling van de Servaaslegende kan het officie gedateerd worden: alle liturgische
teksten gaan namelijk terug op een archaïsche, in de tiende eeuw te dateren
Servaaslegende. Al deze tekst-historische argumenten tonen aan dat het Servaasofficie is
ontstaan in de tiende eeuw.
Ook al is het Servaas-officie is samengesteld in
de tiende eeuw, de vijf antifonen bij de psalmen van de Eerste Vespers zijn mogelijk nog
ouder. Door middel van musicologische analyse kan men namelijk op grond van de
stijlkenmerken van de diverse onderdelen een zekere nadere datering wagen: de vijf
antifonen bij de psalmen van de Eerste Vespers zijn geheel en al in de stijl gecomponeerd
van de alleroudste propria van heiligenfeesten, zoals die van Sint Martinus en Sint
Laurentius (waarschijnlijk waren zij oorspronkelijk voor de Lauden bedoeld). Een datum
tussen 830 en 950 is daarom niet onwaarschijnlijk: eerder wat vroeger dan wat later in die
periode. De drie responsories (één in de vespers gezongen en twee als processiezangen
gepresenteerd), zijn daarentegen in een voor het einde van de tiende eeuw "moderne
stijl" gecomponeerd. Voor deze stukken is, mede op grond van de literaire bronnen,
een datum tussen 950 en 1000 vrijwel zeker. De antifoon bij het Magnificat A progenie
wordt in de handschriften van het Duitse gebied wel meer gebruikt voor diverse heiligen;
is zij voor Servatius gecomponeerd of voor een andere heilige? In ieder geval moet zij uit
ongeveer dezelfde periode stammen als de responsories. De hymne Audi precantis is
eigen aan Sint Servatius (ook uit de tiende eeuw). De antifoon Christus resurgens,
die het Paasmysterie herdenkt, is algemeen in de handschriften over heel Europa en dateert
uit de negende eeuw.
De vespers van het hoogfeest van Sint Servaas zijn
dus speciaal voor dit feest samengesteld, en zij zijn zeer bijzonder omdat het de oudst
bewaarde muziek uit onze contreien is.
Deze cd "Middeleeuwse Vespers van Sint Servaas in
Maastricht" kan besteld worden bij het Rijksarchief in Limburg te Maastrichtm en is
te koop bij de Info-ruimte en bij de Schatkamer van de Basiliek van Onze Lieve Vrouw
"Sterre der Zee" te Maastricht. Prijs € 14,00. Bestellen via Internet: klik hier. Voor een geluidsfragment, klik hier.
CD "Heiligen uit de Euregio"
Gregoriaanse gezangen uit de regio Maastricht-Luik-Aken
Na de opmerkelijke reconstructie van de Middeleeuwse Vespers van Sint
Servaas, op cd uitgebracht in 1996, komt de Schola Maastricht met een nieuwe cd met
specifiek gregoriaans repertoire uit de Euregio Maastricht-Luik-Aken, dat voor het eerst
op cd verschijnt.
Deze nieuwe cd van de Schola Maastricht met
gregoriaanse zang uit de eigen regio, getiteld "Heiligen uit de Euregio", bevat
een zestiental gregoriaanse gezangen (responsoria, antifonen en hymnen), geschreven en
gecomponeerd voor de liturgische feestdagen van de plaatselijke heiligen Lambertus (Luik),
keizer Karel de Grote (Aken), en Servatius (Maastricht). Het booklet van de cd bevat de
volledige teksten van de gezangen, met Nederlandse, Franse en Duitse vertaling.
Op deze cd klinkt de oudste muziek uit het
"Land zonder Grenzen" Maastricht-Luik-Aken. De gezangen ter ere van de heiligen
Lambertus en Servatius dateren namelijk uit de 10e eeuw, de gezangen ter ere
van Karel de Grote uit de 13e eeuw.
De cd "Heiligen uit de Euregio", door de
Schola Maastricht, is verkrijgbaar bij de cd-zaken Smeets in Heerlen, Stribos in
Weert en Van den Bergh in Venlo, alsmede bij de Info-ruimte en bij de Schatkamer van de
Basiliek van Onze Lieve Vrouw "Sterre der Zee" in Maastricht, voor de prijs van
€ 14,00. Bestellen via Internet: klik hier.
Twee Middeleeuwse liturgische spelen: het Paasspel uit
Maastricht en het Herodesspel uit Munsterbilzen.
Het Maastrichts Paasspel werd in de Middeleeuwen in de Onze Lieve
Vrouwekerk van Maastricht op Eerste Paasdag jaarlijks opgevoerd. Het Herodesspel uit de
abdij Munsterbilzen (Belgisch Limburg) wordt, samen met het Maastrichtse Paasspel, op deze
cd uitgevoerd door de Schola Maastricht. De cd is een Euregionaal project, gesubsidieerd
door de beide provincies Nederlands en Belgisch Limburg.
De cd is te verkrijgen in het Accueil-Infocentrum van de kerk (klik hier) en bij de Schatkamer van de Onze Lieve Vrouwebasiliek
voor de prijs van € 14,00.