RONDLEIDING ONZE LIEVE VROUW

met de Bijbel in de hand
door de Onze Lieve Vrouwebasiliek



VOORPORTAAL

1
Bij het binnenkomen links: het reliëf van de Triomferende Christus, 12^e eeuw. Christus vertrapt een leeuw en een draak. Het omschrift luidt: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem ("Treden zult gij op leeuw en op adder, leeuwenwelp vertrapt gij en slang"): Psalm 91,13

2
Bij het binnenkomen rechts: een romaans reliëf, waarop staat afgebeeld een (onbekende) staande bisschop, van circa 1200. Inscriptie: Gratia Domini nostri cum omnibus vobis ("de genade van onze Heer zij met u allen"), ontleend aan Romeinen 16,20: "De genade van onze Heer Jezus zij met u"


WESTBOUW

3
In de westbouw bevinden zich drie ramen in wit albast, van de hand van de Amsterdamse kunstenaar Marien Schouten. De motieven duiden Christus aan (het kruis) en Maria (de lelie).

De kruisdood van Jezus is beschreven in de vier Evangelies: Matteüs 27,45-50; Marcus 15,33-37; Lucas 23,44-46; Johannes 19,28-80
Het symbool van de lelie voor Maria is ontleend aan het Oude Testament, waar de lelie symbool is van uitverkiezing. Het wordt in de traditie van de Kerk vaak toegepast op Maria, bijvoorbeeld in het Hooglied: "Ja, als een lelie onder de doornen, zo is mijn vriendin onder de meisjes" (Hooglied 2,2)

ZUIDBEUK

4
Pietà (Nood Gods), beeld van Duitse makelij, ± 1400. Na Jezus' dood werd zijn lichaam door Jozef van Arimatea van het kruis genomen: Matteüs 25,57-59; Marcus 15,42-45; Lucas 23,50-53a; Johannes 19,38-40. Het Evangelie van Johannes verhaalt dat Maria zich onder het kruis bevond: Johannes 19,25-27
Boven het beeld, een glas-in-loodraam met de afbeelding van een Pietà, van de hand van Henri Jonas (1939-1942)



5
Vier ramen van Daan Wildschut over de Menswording (1987). Van links naar rechts, vanaf het pseudotransept:
– de Boodschap van de engel Gabriël aan Maria: Lucas 1,26-38 (foto)
– het Bezoek van Maria aan Elisabet: Lucas 1,39-56
– de Geboorte van Jezus: Matteüs 1,18-25; Lucas 2,1-7
– de Aanbidding door de Herders: Lucas 2,8-20, en de drie Wijzen: Matteüs 2,1-12 (foto)

6
Raam met een afbeelding van de H. Jozef, door Henri Jonas (1939-1942). De H. Jozef, man van Maria, komt op meerdere plaatsen in het Nieuwe Testament voor: Lucas 1,26-27 (boodschap aan Maria); Matteüs 1,18-25; Lucas 2,1-7 (geboorte van Jezus); Lucas 2,8-21 (aanbidding door de Herders; Matteüs 2,13-23 (vlucht naar Egypte en terugkeer); Lucas 2,22-40 (opdracht van Jezus in de Tempel); Lucas 2,41-52 (Jezus tussen de leraren)

7
Schilderij met de Graflegging van Jezus. Copie naar een schilderij van Peter Paul Rubens: "Le Christ à la paille", in het Museum van Antwerpen: Matteüs 27,60-61; Marcus 15,46-47; Lucas 23,53-55

8
Eerste statie van de kruisweg. De kruisweg, bestaande uit 14 schilderijen, loopt via de zuidbeuk naar achter in de kerk, en via de noordbeuk van achter naar voren. De staties zijn als volgt:

1. Jezus wordt ter dood veroordeeld: Matteüs 27,24-26; Marcus 15,15; Lucas 23,24-25; Johannes 19,4-16

2. Jezus neemt het kruis op Zijn schouders: Johannes 19,17

3. Jezus valt voor de eerste maal onder het kruis

4. Jezus ontmoet Zijn bedroefde Moeder

5. Simon van Cyrene helpt Jezus het kruis dragen: Matteüs 27,32; Marcus 15,21; Lucas 23,26

6. Veronica droogt het aanschijn van Jezus af

7. Jezus valt voor de tweede maal onder het kruis

8. Jezus troost de wenende vrouwen: Lucas 23,27-31

9. Jezus valt voor de derde maal onder het kruis

10. Jezus wordt van Zijn kleren beroofd: Matteüs 27,34-35; Marcus 15,24; Lucas 23,34; Johannes 19,23-24

11. Jezus wordt aan het kruis genageld: Matteüs 27,35; Marcus 15,24-25; Lucas 23,33; Johannes 19,23

12. Jezus sterft aan het kruis: Matteüs 27,45-51; Marcus 15,33-37; Lucas 23,44-46; Johannes 19,30

13. Het lichaam van Jezus wordt van het kruis genomen: Matteüs 25,57-59; Marcus 15,42-45; Lucas 23,50-53a; Johannes 19,38-40

14. Jezus wordt in het graf gelegd, waaruit Hij in heerlijkheid zal verrijzen: Matteüs 27,60-61; Marcus 15,46-47; Lucas 23,53-55; Johannes 19,41-42

ZUID-TRANSEPT

9
Schilderij met een afbeelding van de Terugkeer van Jezus uit Egypte, Franse school, 18^e eeuw: Matteüs 2,19-23

10
Voormalig hoofdaltaar
Het oude hoofdaltaar is afkomstig uit de voormalige Jezuïetenkerk van Maastricht, 18^e eeuw. Boven: de symbolen van de drie "theologale deugden", Geloof (engel met het kruis), Hoop (engel met een anker), Liefde (de pelikaan die zijn kleintjes met zijn eigen bloed voedt). Zie: 1 Korintiërs 13,13 ("Nu echter blijven geloof, hoop en liefde, de grote drie; maar de liefde is de grootste")
Op de voorzijde van het altaar: het Lege Graf met de slapende soldaten die het graf moesten bewaken: Matteüs 27,62-66; 28,11-15


17
Kapiteel van de centrale zuilenbundel in de kooromgang, met episodes uit het leven van de aartsvader Jacob.

Zuidzijde: droom van Jacob in Betel, waarin hij een ladder naar de hemel ziet (Genesis 28,10-22). Hierbij hoort de inscriptie op de raam- en noordzijde + ethereos cetus cer-/-nit per somnia letus (hij ziet met vreugde de hemelse schare in zijn slaap). Rechts op deze zijde, de worsteling van Jacob met de engel: Genesis 32,23-33


18
Kapiteel van de centrale zuilenbundel in de kooromgang, met episodes uit het leven van de aartsvader Abraham.


19
Kapiteel van de kooromgang, met de geschiedenis van Bileam: aan de altaarzijde, de Tocht van Bileam naar Moab, waarbij zijn ezel door een engel wordt tegengehouden: Numeri 22,1-40

20
Raam met afbeelding van de Maastrichtse bisschoppen Perpetuus en Ebregisus. Onder: de evangelisten Lucas en Johannes.

21
Kooromgang, geheel rechts, een raam van Daan Wildschut (1952), met een afbeelding van de aartsengel Michaël. Hoofdstuk 12 uit het boek van de Openbaring beschrijft de strijd van Michaël tegen de Draak en zijn engelen

22
De ramen van de bovenverdieping van de kooromgang zijn van Daan Wildschut (1988-1989), en geven taferelen van het Paradijs, met in het midden het Zegevierend Lam op een heuvel, waaruit de vier Paradijsstromen ontspringen die in de ramen naar weerszijden doorstromen. Daarin zwemmen vissen. Op de twee ramen ter weerszijde van het middelste raam staat een hert te drinken, naar psalm 41: "Zoals een hert drinkt aan de waterbron, zo dorst mijn hart naar u, mijn God". Vogels vliegen in de lucht van het Paradijs. Alle ramen zien? Klik op: > ramen bovengalerij.

23
Absis: een Majestas Domini, God in heerlijkheid met de Vier Levende Wezens, naar de beschrijving in het boek van de Openbaring 4. Neo-gotisch, circa 1900

SCHIP

24
Preekstoel
De preekstoel is in 1721 geschonken door kanunnik Willem Hendrik Loyens. Op de kuip staan taferelen afgebeeld uit het leven van Maria: de Boodschap van de engel Gabriël aan Maria: Lucas 1,26-38 (deur), en verder de niet-Bijbelse thema's: de Tenhemelopneming (aan de voorzijde), de Opdracht van Maria (oostzijde), en het Stralend Oog Gods (muurzijde)
Boven op de preekstoel staan beelden van engelen met de symbolen van de drie "theologale deugden", Geloof (engel met het kruis), Hoop (engel met een anker), Liefde. Zie: 1 Korintiërs 13,13 ("Nu echter blijven geloof, hoop en liefde, de grote drie; maar de liefde is de grootste")

25
Orgel
Het orgel dateert van 1652, en is gebouwd door de Maastrichts-Luikse orgelbouwer André Séverin (Andries Severijn). De orgelluiken zijn oorspronkelijk. Ze geven de volgende voorstellingen:
– De luiken open:
Links: de Aanbidding door de Herders: Lucas 2,8-20
Rechts: de Aanbidding door de drie Wijzen: Matteüs 2,1-12
– De luiken dicht:
Links: David onthoofdt Goliat: 1 Samuel 17,1-52
Rechts: de Intocht van David en Saul: 1 Samuel 17,53-58
De luiken van het positief zijn van Patrick Creyghton, en dragen afbeeldingen van engelen

26
Ramen van het schip
Ramen in het schip van de kerk: Hemel met engelen, door Daan Wildschut (1987-1988). Engelen zijn hemelse wezens die God dienen. De Hemel is de verblijfplaats van de engelen: Matteüs 18,10. Zij staan voor Gods aangezicht en zij loven God: Psalm 148,1-2. In veel boeken van de Bijbel komen engelen voor; sommige hebben een speciale opdracht. De engelen waken ook over de mensen: Psalm 91,10-13

OOST-CRYPTE

27
Ramen van Daan Wildschut, met Maria-thema’s. In het midden, het Brandende Braambos: Exodus 3. Het thema van het Brandende Braambos, dat wel brandde maar niet verteerde, wordt door de kerkvaders toegepast op Maria, die weliswaar moeder werd maar Maagd bleef

NOORD-TRANSEPT

28
Jozef-altaar met een beeld van de H. Jozef en de jonge Jezus. De H. Jozef, man van Maria, komt op meerdere plaatsen in het Nieuwe Testament voor: Lucas 1,26-27 (boodschap aan Maria); Matteüs 1,18-25; Lucas 2,1-7 (geboorte van Jezus); Lucas 2,8-21 (aanbidding door de Herders; Marcus 2,13-23 (vlucht naar Egypte en terugkeer); Lucas 2,22-40 (opdracht van Jezus in de Tempel); Lucas 2,41-52 (Jezus tussen de leraren)
Op de voorkant van het altaar: Jezus temidden van de twee leerlingen van Emmaüs: Lucas 24,13-35. Inscriptie: Cognoverunt Eum in fractione panis ("Zij herkenden Hem aan het breken van het brood")

29
Houten beeld van Maria als de Apocalyptische Vrouw: Openbaring 12

30
Raam in de noordmuur van het noord-transept, door Daan Wildschut, met een voorstelling van het Pinksterwonder: Handelingen 2,1-13

31
Schilderij: Christus aan het Kruis, met Maria, Johannes en Maria Magdalena. Vlaamse school, ca. 1650. De kruisdood van Jezus is beschreven in de vier Evangelies: Matteüs 27,45-50; Marcus 15,33-37; Lucas 23,44-46; Johannes 19,28-80

NOORDBEUK

32
Raam, circa 1900. Boven, een afbeelding van de Heilige Drieëenheid. De Heilige Drieëenheid is afgebeeld onder de symbolen van de Vader, de Zoon (als Verlosser met het kruis), en de Heilige Geest, afgebeeld als een duif, de gedaante waaronder de Heilige Geest over Jezus kwam bij de Doop in de Jordaan: Matteüs 3,13-17; Marcus 1,9-11; Lucas 3,21-22; Johannes 1,28-34
Onder, het Bezoek van Maria aan Elisabet: Lucas 1,39-56

33
In het pseudotransept, twee ramen van Daan Wildschut (1987)
Links, de doop van Jezus in de Jordaan: Matteüs 3,13-17; Marcus 1,9-11; Lucas 3,21-22
Rechts, de dood van Christus aan het kruis: Matteüs 27,45-50; Marcus 15,33-37; Lucas 23,44-46; Johannes 19,28-80. Het kruis van Jezus is hier weergegeven als een wijnstok. Dit is een toespeling op de toespraak van Jezus bij het Laatste Avondmaal, waar Hij Zichzelf vergelijkt met de wijnstok: Johannes 15,1-6

34
Boven in het pseudotransept, vierpasraam van Henri Jonas (1939-1942), met een afbeelding van de Heilige Drieëenheid.


MERODE-KAPEL (Sterre-der-Zee-kapel)

35
Twee ramen van Frans Slijpen (1960), met afbeeldingen van de episode van de "Apocalyptische Vrouw": Openbaring 12. Links, de Apocalyptische Vrouw met de Draak; rechts, de boreling wordt weggenomen, en engelen strijden tegen de Draak

36
Retabel van het altaar van Maria "Sterre der Zee":
– Boodschap van de engel Gabriël aan Maria: Lucas 1,26-38 (foto)



– Aanbidding door de Herders: Lucas 2,8-20