De romaanse kapitelen van de kooromgang van de basiliek behoren tot de Europese top. Ze dateren uit het midden van de 12e eeuw, en ze bevinden zich nog altijd “in situ”, dat wil zeggen dat ze nooit ontmanteld of verplaatst zijn. Alleen zijn ze tijdens de restauratie van de kerk door architect Cuypers ondeskundig met gips aangevuld en met goudverf bedekt.

De meeste kapitelen zijn taferelen uit de Schepping: bloemen, planten, bomen, dieren. Vijf kapitelen vertellen een verhaal. Dit verhaal is ook, gelezen van links naar rechts, een doorloop door de Heilsgeschiedenis.

Het verhaal van Kaïn en Abel

Zuidzijde: Kaïn en Abel aan het werk.

Altaarzijde: Kaïn en Abel brengen hun offer; het offer van Abel wordt door God (zegenende hand) ontvangen.

Noordzijde: Kaïn doodt Abel.

Raamzijde: God ondervraagt Kaïn: “waar is jouw broer?”: Genesis 4.

Het verhaal van de aartsvader Jacob

Altaarzijde: Jacob verwerft het eerstgeboorterecht ten nadele van zijn broer Esau: Genesis 27,1-40. Gedeelte van een inscriptie: …DENTIS HEC. Rechts: Esau brengt een bord linzensoep.

Zuidzijde: droom van Jacob in Betel, waarin hij een ladder naar de hemel ziet: Genesis 28,10-22. Hierbij hoort de inscriptie op de raam- en noordzijde + ETHEREOS CETUS CER-/-NIT PER SOMNIA LETUS (hij ziet met vreugde de hemelse schare in zijn slaap). Rechts op deze zijde, de worsteling van Jacob met de engel: Genesis 32,23-33.

Raamzijde: een kudde schapen wordt voortgedreven.

Noordzijde: Jacob en Esaü verzoenen zich: Genesis 32,1-22. Hierbij hoort de inscriptie op de zuidzijde SUMIT DONA PARENTIS (hij neemt de geschenken van zijn bloedverwant aan).

Het verhaal van aartsvader Abraham

Altaarzijde: Bezoek van de drie engelen aan Abraham. Sarah staat in de deuropening te lachen. Gedeelte van een inscriptie: + QVE TRIN…

Zuidzijde: de maaltijd door Abraham aangeboden aan de drie engelen: Genesis 18,1-15. Inscriptie: VENERATUR ET ORAT (hij vereert en hij bidt).

Raamzijde: Abraham offert zijn zoon Isaak. Een engel houdt zijn dolk tegen. Inscriptie CESSAT SPECTAT VIVUM (hij houdt op en ziet hem levend).

Noordzijde: Abraham vindt een ram en legt het op het offeraltaar: Genesis 22,1-19. Inscriptie: MANEAT TIBI NATUS (uw zoon blijve bij u).

Het verhaal van de profeet Bileam

Altaarzijde, de tocht van Bileam naar Moab, waarbij zijn ezel door een engel wordt tegengehouden. Bileam zegent het volk Israël: “een ster stijgt op uit Jakob en een scepter rijst op uit Israël”: Numeri 22-24. Deze profetie werd in de Middeleeuwen toegepast op de geboorte van Jezus uit Maria.

De opdracht van Heimo

“Heimo-kapiteel” (ca. 1150): Heimo, een rijk gekleed persoon (de architect of de beeldhouwer) biedt Maria een gebeeldhouwd kapiteel aan.

 

Meer lezen over deze kapitelen?

Elizabeth den Hartog, De Weg naar het Paradijs. Romaans Maastricht in Beeld (Maastricht 2003 = Vierkant Maastricht, 38).

Régis de la Haye, ‘Locus iste sanctus est …’ Over het iconografisch programma van de kapitelen van de kooromgang van de Onze Lieve Vrouwekerk van Maastricht, in: PSHAL 142 (2006), p. 9-47.